Japik, de geboorte van een tafel

door Annelies-pilat #nieuw #tafel #janketelaar #kunst

De geboorte van een tafel

Tekst: Renske Schriemer, Design Press

Ze ontwierpen en maakten samen een uniek ontwerp, een tafel die het Friese coulissenlandschap ademt. Japik verbeeldt de dialoog tussen de kordate meubelmaker en de filosofische kunstenaar.

Daar zitten ze dan, samen aan tafel in het interieurcafé van Pilat & Pilat in Twijzel. Aan een mooie tafel weliswaar, maar het onderwerp van gesprek ontbreekt. Dat unieke exemplaar staat nog in de werkplaats in Bosnië. Die tafel, het resultaat van de samenwerking tussen Gjalt Pilat en beeldend kunstenaar Jan Ketelaar – alias Potzemaker – blijft nog even in de buurt van de ambachtsmensen. Want het is wél de bedoeling dat dit stuk kunst in serie geproduceerd zal worden.
Gjalt Pilat houdt van kunst en werkte vaker samen met kunstenaars. Ketelaar bereikte na een leven vol omzwervingen zijn bestemming. Hij vond zijn geluk – én een inkomen – in het solitaire beroep, het lot van de kunstenaar. Acht jaar geleden verkocht hij een klein beeldje. De koper ontmoette hij daarbij niet. Dat was Gjalt Pilat. ‘Ik zag het in een galerie en was gelijk geraakt. De blijde man is letterlijk een naakt beeld, even abstract als realistisch. Ik vind het ook een dappere man, de kwetsbaarheid erin ontroert me.’
Vorig jaar moest het beeldje even terug voor een overzichtstentoonstelling van het werk van Jan Ketelaar. Gjalt: ‘Ik vond al dat werk bij elkaar zo bijzonder en zo eigen, dat ik Jan gelijk vroeg of we niet samen iets konden doen. Ik zat te denken aan een heel grote tafel.’ Jan, die nooit eerder een tafel ontwierp, stemde toe en kwam na een tijdje met een eerste voorstudie op bezoek. Een takje van ijzer, helemaal gelast, van stoer staal maar toch subtiel - met een bloemetje eraan.
En daar begon de dialoog. Het takje bracht bij Gjalt herinneringen omhoog aan de oude, vertakte, beukenhagen die je bij oude huizen vindt. En zo ontstond het idee om een landschap van boompjes te maken dat een enorm rechthoekig blad draagt. Een blad dat bovendien in het midden een uitsparing heeft. Van alle kanten biedt het ontwerp een ander aanzicht. Het landschap frontaal, de ribbetjes tussen de 2D-boompjes van opzij en al zittend aan de tafel zie je door het gat in het midden door de bomen heen de benen schemeren van wie tegenover zit.
Het gesprek tussen de twee makers bloeide en dat hield voorlopig niet meer op. Gjalt Pilat: ‘We moesten naar de fabriek in Bosnië om de tafel daadwerkelijk te gaan maken. Samen in de auto, tien uren op een dag, twee dagen heen, twee dagen terug. Ik wist met Jan: daar gaat veel gepraat worden. Jan heeft geen moment niet gepraat, het was een waterval.’ Achterin de auto lagen de plasmasnijder en het lasapparaat van Jan, en alvast vijftien thuis gemaakte boompjes.
In de werkplaats van de fabriek van Pilat & Pilat in Bosnië kreeg de tafel voor het eerst echt vorm, met de hulp van de werkmensen ter plekke. Jan: ‘Wat een machtig gevoel was dat. Thuis gaat het lasapparaat aan en ga ik aan het werk. Hier ging een hele fabriek aan.’ De spraakwaterval Ketelaar werkte gestaag en geconcentreerd. Gjalt: ‘In de fabriek bleek hoe verschillend wij werken. Jan is trager, ook in besluiten nemen. Hij nam ook op gezette tijden zijn pauzes. Ging dan een tukje doen. Bij mij gaat alles juist snel, ik ben soms wat haastig.’ Jan: ‘Ik begin elke dag vroeg, om zes uur, half zeven en ben een harde werker, ik heb veel uren nodig. Rond de middag moet ik echt ‘pypskoft’ (‘kleine pauze’ in het Fries, red.) nemen, ook om het hoofd leeg te maken.’
Uiteindelijk keken ze de kunst bij elkaar af en stapten over eigen drempels heen. Gjalt liet zich zowaar verleiden tot een middagdutje. En Jan nam een andere hobbel. Gjalt: ‘Hij draaide eromheen, het moment waarop we de tafel echt moesten construeren. Ging vertragen en twijfelen. Alsof dat moment voor zich uit wilde schuiven. Toen heb ik doorgedrukt, door dat moment heen.’
Het was een bevrijding, niet alleen voor de tafel die erdoor het levenslicht zag. Maar ook voor het proces. En vooral voor Jan. De bomen gingen onder het blad en de tafel stond. ‘Ja, dat was fijn. Een heuglijk moment. Ik kan er nog blij van worden. Het was meer dan die tafel, maar ook de vreugde om niet eens niet alleen maar ook samen zoiets te moois te maken.’
De tafel heeft precies die monumentale uitstraling gekregen die beiden voor ogen hadden. Jan: ‘Nu maar hopen dat ‘ie regelmatig verkocht gaat worden.’ Gjalt ziet de tafel wel staan in de museumwereld maar ook op het kantoor van een creatieve ondernemer. ‘Het maakt voor een goed gesprek wel degelijk uit aan wat voor tafel je zit. Of dat een kunststof fabriekstafel is of een houten exemplaar. Deze tafel heeft iets artistieks, iets huiselijks en zorgt voor doorkijkjes.’ En al te harde woorden? Die verdwijnen gauw in het gat tussen de gesprekspartners, zo het zachte loof van de boomkronen in.
En de naam, was dat ook een gezamenlijk besluit? Jan: ‘Nee, die diende zichzelf aan. In de fabriek in Bosnië laste ik samen met lasser Elly. Toevallig noemen ze het ‘vastpikken’ daar ook ‘pik’. Dus daar zaten we samen te lassen. Ik: ‘pik’?. Hij: ‘ja’. Pik, ja, pik, ja, pik. Japik dus. Toevallig ook nog de naam van mijn vader en mijn zoon.’ Amen.

Jan Ketelaar
Een markante kop, een oersterk lijf én directeur van Potzenmakerij Ketelaar: Jan Ketelaar (1958) studeerde aan de kunstacademie Minerva in Groningen. Nu woont en werkt hij in Drachten. Zijn ruimtelijke werk maakt hij veelal in staal. Zijn werk is te zien in binnen- en buitenland. Het is de bedoeling dat zijn grote beeld ‘Wachten op hoog water’ in het landschap te zien zal zijn tijdens Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018. Naast beelden maakt Ketelaar gedichten, bijna dagelijks verschijnen ze op facebook. Een deel van zijn gedichten is gebundeld in het boek ‘Van een man die dacht ik wil niet meer denken’. En potzen natuurlijk, die maakt hij ook. Grappen, maar dan van het serieuze soort. Want met een grap zet je de boel nou eenmaal op scherp. En dat werkt. Potzen, poëzie en kunst zijn te vinden op www.janketelaar.nl

Tekst: Renske Schriemer, Design Press

Schrijver: Annelies Pilat

Gerelateerde blogs

deel deze pagina